محمد بن أحمد الفاسي المكي ( مترجم : محمد مقدس )
64
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى )
فاكهى يادآور شده كه در اجياد سه گرمابه و در شعب ابنعامر دو گرمابه وجود دارد . شعب ابنعامر همان شعب عامر معروف در بالاى مكه است . فاكهى پس از بر شمردن اين گرمابهها ، از گرمابهء ديگرى ياد كرده ، مىگويد : گفته مىشود كه اين يك در صفا است و بدين ترتيب در صورت درستىِ اين سخن ، تعداد گرمابههاى مكه به هفده مىرسد . مكه داراى دهستانهاى بسيارى است كه تا به امروز هم شهرت دارند ؛ از جمله وادى طائف ، شامل روستاهاى بسيار است - كه بدانها خواهيم پرداخت - و وادى « لِيَّه » كه روستاهاى زيادى دارد و وادى « مَرّ » كه به آن « مَرّ ظهران » گويند و جايى است كه « بنىجابر » از آنجا گِل سفيد براى مكه مىآوردند و وادى نخله كه اين سه وادى ، مشتمل بر روستاهاى بسيارىاستكه داراى نخلها ودرختها وچشمههاى روانند و ويرانىهاى برجا مانده در آنها ، نشان مىدهد كه روزگارى آباد بودهاند . من ندانستم كه نخستين بار چه كسى اين مناطق را آباد كرده است . كهنترين روستاى وادى « مرّ » كه از آن نام برده شده « سروَعه » « 1 » است كه فاكهى در سخن از فضايل جد خود از آن نام برده است . در قبالهنامهاى كه متعلق به سال پانصد و هفتاد يا هشتاد بوده - ترديد از من است - ذكرى از منطقهء « حسان » ديدم . سهيلى در مورد وجه تسميه « مرّ » نظر مختلفى دارد . او مىگويد : از آن جهت « مرّ » ناميده شده كه در اين وادى رگهاى شبيه به ميم و راء ؛ « مر » وجود داردكه متفاوت از رنگ زمين است و از بسيارى نقل شده كه اين نامگذارى به خاطر وجود درختى به نام « مرار » در آن است . حازمى ازكندى نقل كرده كه « مرّ » نام يك ده و ظهران نيز نام درّهاى است .
--> ( 1 ) - ياقوت حموى گويد : « سَرْوَعه » به فتح اول و سكون دوم و فتح سوم است و مىگويد : صمعى بر آن است كه سروعه كوهى است در تهامه متعلق به بنىدؤل بن بكر . يكى از اهالى حجاز كه به وى اعتماد دارم ، گويد : سروعه به سكون راء ، روستايى در « مرّ ظهران » است كه در آن نخل و چشمهاى روان وجود دارد . نك : معجم البلدان ، ج 3 ، ص 217